ใช้ไบโอชาร์ในประเทศ

ไบโอชาร์เพื่อคนไทย เพื่อดินไทย เพื่ออนาคตไทย

ข้อเสนอเชิงนโยบายจากสมาคมการค้า
ไบโอชาร์นานาชาติ เอเชียแปซิฟิก

ในช่วงหลายทศวรรษที่ผ่านมา ประเทศไทยต้องเผชิญกับความท้าทายสำคัญทั้งด้านการเกษตร สิ่งแวดล้อม และการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ไม่ว่าจะเป็นปัญหาดินเสื่อมโทรม ต้นทุนปุ๋ยเคมีเพิ่มสูงขึ้น ต้นทุนการผลิตทางการเกษตรที่เพิ่มสูงขึ้น ปัญหาการเผาในที่โล่งที่ก่อให้เกิดฝุ่น PM2.5 รวมถึงความจำเป็นในการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกเพื่อบรรลุเป้าหมาย Net Zero ของประเทศ

ท่ามกลางความท้าทายเหล่านี้ “ไบโอชาร์ (Biochar)” ได้รับการยอมรับในระดับนานาชาติว่าเป็นหนึ่งในเทคโนโลยีสำคัญที่สามารถตอบโจทย์ได้พร้อมกันทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม

สมาคมการค้าไบโอชาร์นานาชาติ เอเชียแปซิฟิก (IBAP) จึงขอเสนอให้ภาครัฐพิจารณาผลักดันไบโอชาร์ให้เป็น “ทรัพยากรเชิงยุทธศาสตร์ของประเทศ” โดยมุ่งเน้นการใช้ประโยชน์ภายในประเทศเพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตของเกษตรกร ฟื้นฟูทรัพยากรดิน ลดต้นทุนการผลิต และสร้างเศรษฐกิจสีเขียวในระดับชุมชน ก่อนต่อยอดสู่การพัฒนาตลาดและการส่งออกในอนาคต

ไบโอชาร์คืออะไร และเหตุใดจึงสำคัญ

ไบโอชาร์ คือถ่านชีวภาพประกอบด้วยคาร์บอนที่ผลิตจากชีวมวล เช่น ฟางข้าว ซังข้าวโพด กิ่งไม้ เปลือกไม้ เปลือกผลไม้ หรือเศษวัสดุทางการเกษตร โดยผ่านกระบวนการเผาแบบจำกัดออกซิเจน (Pyrolysis)

คุณสมบัติเด่นของไบโอชาร์ คือ มีโครงสร้างรูพรุนสูง สามารถกักเก็บน้ำ ธาตุอาหาร และคาร์บอนไว้ในดินได้เป็นเวลานานหลายหลักร้อยถึงพันปี จึงได้รับการยอมรับว่าเป็นหนึ่งในเทคโนโลยี Carbon Removal ที่มีศักยภาพสูงในการช่วยลดปริมาณก๊าซเรือนกระจกในชั้นบรรยากาศ

ทำไมประเทศไทยควรใช้ไบโอชาร์ภายในประเทศก่อน

สำหรับประเทศไทย ไบโอชาร์ควรถูกมองว่าเป็น “ทรัพยากรเชิงยุทธศาสตร์” มากกว่าจะเป็นเพียงสินค้าส่งออก

การใช้ไบโอชาร์ภายในประเทศจะช่วยให้เกษตรกรลดต้นทุนการผลิต เพิ่มผลผลิต ฟื้นฟูดินเสื่อมโทรม ลดการใช้น้ำ และช่วยลดการเผาเศษวัสดุทางการเกษตร ซึ่งเป็นต้นเหตุสำคัญของปัญหาฝุ่น PM2.5

นอกจากนี้ยังช่วยสร้างตลาดภายในประเทศ ทำให้เกิดการลงทุน การจ้างงาน และการพัฒนาอุตสาหกรรมไบโอชาร์ของไทยอย่างยั่งยืน

แนวทางดำเนินการในประเทศไทย

1. สนับสนุนการใช้ไบโอชาร์ในภาคเกษตรไทย

ภาครัฐสนับสนุนให้เกษตรกรใช้ไบโอชาร์เป็นวัสดุปรับปรุงดิน ผ่านโครงการส่งเสริมการเกษตรและมาตรการจูงใจ เพื่อช่วยลดต้นทุน เพิ่มผลผลิต และยกระดับคุณภาพดินในระยะยาว

2. จัดทำมาตรฐานไบโอชาร์ของประเทศไทย

การกำหนดมาตรฐานคุณภาพไบโอชาร์จะช่วยสร้างความเชื่อมั่นแก่เกษตรกร ผู้ประกอบการ และผู้ลงทุน ทั้งยังช่วยให้ผลิตภัณฑ์ไทยสามารถแข่งขันในตลาดโลกได้อย่างมีมาตรฐาน

3. พัฒนาตลาดคาร์บอนเครดิตภายในประเทศ

ไบโอชาร์เป็นหนึ่งในเทคโนโลยี Carbon Removal ที่ได้รับการยอมรับในระดับสากล จึงควรเชื่อมโยงกับระบบคาร์บอนเครดิตของประเทศไทย เพื่อสร้างรายได้เพิ่มเติมให้แก่เกษตรกรและผู้ผลิต

4. ใช้ไบโอชาร์ในโครงการฟื้นฟูพื้นที่

สามารถประยุกต์ใช้ไบโอชาร์ในโครงการฟื้นฟูดิน พื้นที่ป่า พื้นที่เสื่อมโทรม และพื้นที่ประสบภัยแล้ง เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการฟื้นฟูระบบนิเวศ

5. ต่อยอดสู่อุตสาหกรรมมูลค่าสูง

ไบโอชาร์สามารถพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์มูลค่าเพิ่ม เช่น วัสดุก่อสร้างคาร์บอนต่ำ วัสดุดูดซับมลพิษ วัสดุกรองน้ำ และวัสดุผสมทางวิศวกรรม ซึ่งจะช่วยยกระดับอุตสาหกรรมชีวภาพของประเทศไทย

การประยุกต์ใช้ไบโอชาร์ในภาคส่วนต่าง ๆ

ภาคการเกษตร

ภาคการเกษตรถือเป็นภาคส่วนที่ได้รับประโยชน์จากไบโอชาร์โดยตรงและเป็นภาคส่วนที่มีการนำไบโอชาร์ไปประยุกต์ใช้มากที่สุดในปัจจุบัน
ด้วยคุณสมบัติของไบโอชาร์ที่มีโครงสร้างรูพรุนสูง จึงสามารถช่วยกักเก็บน้ำ ธาตุอาหาร และจุลินทรีย์ที่เป็นประโยชน์ต่อพืชไว้ในดินได้ ส่งผลให้ดินมีความอุดมสมบูรณ์มากขึ้น

การใช้ไบโอชาร์ร่วมกับปุ๋ยอินทรีย์อย่างเหมาะสม สามารถช่วยลดการสูญเสียธาตุอาหารจากการชะล้างพังทลายของดิน และเพิ่มประสิทธิภาพการดูดใช้ธาตุอาหารของพืช ส่งผลให้เกษตรกรสามารถลดต้นทุนการใช้ปุ๋ยเคมีในระยะยาวได้
นอกจากนี้ ไบโอชาร์ยังช่วยเพิ่มความสามารถในการอุ้มน้ำของดิน

โดยเฉพาะในพื้นที่ดินทรายหรือพื้นที่ที่ประสบปัญหาภัยแล้ง ทำให้พืชสามารถทนต่อสภาวะขาดน้ำได้ดีขึ้น อีกทั้งยังมีบทบาทสำคัญในการฟื้นฟูพื้นที่เกษตรที่เสื่อมโทรมจากการใช้งานอย่างต่อเนื่อง ช่วยเพิ่มอินทรียวัตถุ ปรับปรุงโครงสร้างดิน และส่งเสริมความหลากหลายทางชีวภาพของจุลินทรีย์ในดิน

ในหลายประเทศ ไบโอชาร์ยังถูกนำไปใช้ในการผลิตวัสดุปลูกสำหรับพืชสวน ไม้ผล พืชเศรษฐกิจ และการเกษตรอินทรีย์ เพื่อเพิ่มคุณภาพผลผลิตและลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมจากการใช้สารเคมีทางการเกษตร

ภาคปศุสัตว์

ไบโอชาร์สามารถนำมาใช้เป็นวัสดุปูพื้นคอกสัตว์หรือผสมในวัสดุรองพื้นคอก เพื่อช่วยดูดซับความชื้น ลดกลิ่น และลดการสะสมของเชื้อโรคในโรงเรือน

คุณสมบัติการดูดซับของไบโอชาร์ช่วยลดการปลดปล่อยก๊าซแอมโมเนียและก๊าซที่ก่อให้เกิดกลิ่นไม่พึงประสงค์ ส่งผลให้สภาพแวดล้อมภายในคอกสัตว์ดีขึ้น

อีกหนึ่งแนวทางที่ได้รับความสนใจคือการนำไบโอชาร์ไปใช้ร่วมกับระบบจัดการมูลสัตว์และการผลิตปุ๋ยคอก โดยไบโอชาร์จะช่วยดูดซับธาตุอาหารที่อยู่ในมูลสัตว์ ลดการสูญเสียไนโตรเจน และเพิ่มคุณภาพของปุ๋ยอินทรีย์ที่ผลิตได้

เมื่อผ่านกระบวนการหมักร่วมกับปุ๋ยคอกแล้ว ไบโอชาร์ที่อิ่มตัวด้วยธาตุอาหารสามารถนำกลับไปใช้ในภาคการเกษตรได้ ทำให้เกิดการหมุนเวียนทรัพยากรภายในฟาร์มอย่างมีประสิทธิภาพและสอดคล้องกับแนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียน

ภาคสิ่งแวดล้อม

ไบโอชาร์เป็นวัสดุที่มีคุณสมบัติในการดูดซับสารมลพิษและกักเก็บคาร์บอน จึงสามารถนำมาประยุกต์ใช้ในงานด้านสิ่งแวดล้อมได้อย่างหลากหลาย ทั้งการบำบัดน้ำเสีย การปรับปรุงคุณภาพน้ำ การกรองน้ำฝน และการดูดซับสารอินทรีย์ โลหะหนัก

อีกหนึ่งบทบาทสำคัญของไบโอชาร์คือการช่วยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก โดยการเปลี่ยนเศษวัสดุชีวมวลที่อาจถูกเผาทิ้งให้กลายเป็นคาร์บอนที่มีความเสถียรและกักเก็บอยู่ในดินเป็นเวลานานหลายร้อยปี จึงได้รับการยอมรับว่าเป็นหนึ่งในเทคโนโลยี Carbon Dioxide Removal (CDR) ที่มีศักยภาพในการสนับสนุนเป้าหมาย Net Zero

นอกจากนี้ การใช้ไบโอชาร์ยังช่วยลดการเผาเศษวัสดุทางการเกษตร ลดปัญหาฝุ่น PM2.5 ลดปริมาณของเสียที่ต้องนำไปกำจัด และเพิ่มมูลค่าให้กับชีวมวลเหลือใช้ ซึ่งเป็นการส่งเสริมการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่าและการพัฒนาเศรษฐกิจหมุนเวียนควบคู่กับการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม

ภาคเมืองและชุมชน

ไบโอชาร์มีบทบาทสำคัญในการพัฒนาเมืองสีเขียว และยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชน โดยสามารถนำไปใช้เป็นวัสดุปลูกต้นไม้ในเมือง สวนสาธารณะ พื้นที่ริมถนน และพื้นที่สีเขียวของชุมชน ช่วยเพิ่มความสามารถในการอุ้มน้ำ กักเก็บธาตุอาหาร และส่งเสริมการเจริญเติบโตของต้นไม้ภายใต้สภาพแวดล้อมที่มีข้อจำกัด

ไบโอชาร์สามารถประยุกต์ใช้กับงานภูมิสถาปัตยกรรมและโครงสร้างพื้นฐานสีเขียว เพิ่มความร่มรื่นให้กับพื้นที่ชุมชน สำหรับชุมชนท้องถิ่น ไบโอชาร์ยังสามารถผลิตจากเศษวัสดุชีวมวลในพื้นที่ เช่น กิ่งไม้ ใบไม้ หรือเศษวัสดุการเกษตร เพื่อนำกลับมาใช้ประโยชน์ภายในชุมชน ลดต้นทุนการจัดการขยะอินทรีย์ และสร้างเศรษฐกิจหมุนเวียนในระดับท้องถิ่น

นอกจากนี้ งานตัดแต่งต้นไม้ใหญ่และงานรุกขกรรมในเมืองก่อให้เกิดเศษชีวมวลจำนวนมากในแต่ละปี การนำวัสดุเหล่านี้มาแปรรูปเป็นไบโอชาร์ ช่วยป้องกันการปล่อยคาร์บอนไดออกไซด์กลับสู่บรรยากาศ และสามารถนำไปใช้ในงานภูมิทัศน์เมืองเพื่อฟื้นฟูต้นไม้ที่ระบบรากถูกรบกวนจากการสร้างถนน ลาน หรือทางเดินเท้า ซึ่งมักทำให้ดินขาดออกซิเจนและความชื้นที่เหมาะสมต่อการทำงานของจุลินทรีย์ ส่งผลกระทบต่อรากและการเจริญเติบโตของต้นไม้ในเมือง

ภาควิศวกรรมและโครงสร้างพื้นฐาน

ไบโอชาร์สามารถช่วยลดคาร์บอนฟุตพรินต์ของโครงการก่อสร้างและสนับสนุนการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานคาร์บอนต่ำ

งานวิจัยจำนวนมากทั่วโลกกำลังศึกษาและพัฒนาการใช้ไบโอชาร์ร่วมกับคอนกรีต วัสดุประสาน และวัสดุก่อสร้างประเภทต่าง ๆ เพื่อเพิ่มคุณสมบัติทางวิศวกรรม และลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกตลอดวงจรชีวิตของวัสดุ

นอกจากนี้ ไบโอชาร์ยังสามารถนำมาใช้ในงานฟื้นฟูพื้นที่เสื่อมโทรม การควบคุมการพังทลายของหน้าดิน และงานปรับปรุงเสถียรภาพของดินได้ เนื่องจากมีคุณสมบัติช่วยเพิ่มการอุ้มน้ำ ส่งเสริมการเจริญเติบโตของรากพืช และช่วยให้พืชสามารถยึดเกาะหน้าดินได้ดียิ่งขึ้น

ปัจจุบัน ประเทศไทยมีการพัฒนาและประยุกต์ใช้ไบโอชาร์ร่วมกับวัสดุรีไซเคิล เช่น ขยะพลาสติก ในการพัฒนาถนนคาร์บอนต่ำ และมีการนำไปสู่การก่อสร้างถนนโดยการใช้ไบโอชาร์ร่วมกับคอนกรีต

หากประเทศไทยจะส่งเสริมการส่งออกไบโอชาร์

การส่งออกสามารถสร้างรายได้ให้ประเทศ แต่ควรดำเนินควบคู่กับการสร้างตลาดภายในประเทศ โดยภาครัฐควรสนับสนุนให้โครงการคาร์บอนเครดิตไบโอชาร์ของไทยสามารถเข้าถึงมาตรฐานสากล เช่น CSI Puro.earth Verra และ Gold Standard ได้ง่ายขึ้น

ควรมีการสนับสนุนทั้งผู้ประกอบการระดับอุตสาหกรรมและผู้ผลิตระดับชุมชนเพื่อให้ทุกภาคส่วนสามารถเข้าถึงตลาดคาร์บอนเครดิตได้อย่างเท่าเทียม

ไบโอชาร์คือทรัพยากรเชิงยุทธศาสตร์ของประเทศไทย

ไบโอชาร์ไม่ใช่เพียงถ่านชีวภาพ แต่เป็นเครื่องมือสำคัญในการแก้ไขปัญหาด้านเกษตรกรรม สิ่งแวดล้อม และการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ หากประเทศไทยสามารถผลักดันการใช้ไบโอชาร์ในประเทศได้อย่างเป็นระบบ จะช่วยสร้างความมั่นคงทางอาหาร เพิ่มรายได้ให้เกษตรกร ลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก และขับเคลื่อนประเทศสู่เศรษฐกิจสีเขียว